تبلیغات
گروه ویزا - نگاهی به سیاست روسیه در صادرات گاز به اروپا
گروه ویزا
وبلاگی برای امور خارجی دولت اسلامی

خوب است بخوانید

نظرسنجی

  • در سرنگونی سرهنگ قذافی کدام گروه تاثیر بیشتری داشتند؟




آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

نگاهی به سیاست روسیه در صادرات گاز به اروپا

با بررسی عملکرد روسیه در مسایل مربوط به صادرات انرژی این نکته را می­‌توان فهمید که روسیه نیز مانند آمریکا امنیت انرژی را در مسایل راهبردی خود می­‌داند، و به هیچ وجه حاضر به کوتاه آمدن در این موضوع نیست. تلاش برای بیرون نگه داشتن ایران از صحنه بازار انرژی نیز درهمین راستا است. روسیه با پیوند زدن نیاز روزافزون اروپا به انرژی و منابع انرژی  خود ، به نوعی امنیت خود را با آینده اقتصادی اروپا پیوند زده است. لذا هرگونه خطری که روسیه را تهدید نماید به واسطه اروپا را تهدید کرده است.
این مطلب در سایت
سیاست‌ما منتشر شده است.

اکثر تحلیل­گران اقتصادی بر اهمیت انرژی واقف هستند. مصرف انرژی ارتباط مستقیم با رشد و توسعه اقتصادی دارد. نقش انرژی در اقتصاد کشورهای پیشرفته بیشتر از سایر کشورهاست. انرژی اهمیت راهبردی دارد و دستیابی به منابع انرژی و دوام آن اهمیت دارد.[1] امروزه کشورهای در حال توسعه نیز به جمع مصرف کنندگان عمده انرژی پیوسته‌­اند. و به همین علت است که رقابت بر سر منابع انرژی شدت بیشتری گرفته است. همچنین کشورهای دارای منابع و ذخایر عظیم انرژی همچون روسیه و کشورهای خلیج فارس ، جایگاه مهم­تری پیدا کرده‌­اند.

این مساله هنگامی اهمیت بیشتر می­‌یابد که پیش­‌بینی‌­ها حاکی از آن است که قله نفتی جهان 95 میلیون بشکه در روز باشد که بین سالهای 2010 تا 2020 رخ خواهد داد.[2] به عبارت دیگر جهان پس از رسیدن به قله نفتی خود، با کاهش تولید نفت مواجه خواهد بود ، و این یعنی پایان یافتن ذخایر نفتی بسیاری از نقاط ، و تنها حوزه­‌هایی تولید خواهند داشت که از ذخایر عظیمی برخوردار باشند، که آن هم تنها در روسیه و خلیج فارس است.

قبل از اینکه نفت وارد عرصه انرژی گردد ، ذغال سنگ نیاز انرژی کشورها را تامین می‌­نمود. اما ذغال سنگ به دلیل مشکلات خاص خود جایگاهش را در تامین انرژی از دست داده است، به خصوص به دلیل مشکلات زیست محیطی که ایجاد نموده بود. غیر از نفت و گاز ،  انرژی هسته‌­ای جایگزینی است که توانایی رقابت را با آن دارد اما انرژی هسته­‌ای نیز  به دلیل خطرات و مخالفت­‌های مدنی آینده روشنی ندارد. لذا باز هم مهمترین گزینه باقی­مانده نفت و گاز است. [3] و مشکل کشورهای اروپایی این است که در تهیه این عنصر حیاتی برای اقتصاد خود، وابسته به خارج از اتحادیه اروپا هستند. در صورتی که این نیاز برای ذغال سنگ نبود، و اتحادیه اروپا خود ذخایر مناسبی از ذغال سنگ را داشته و دارد.

روسیه با دارا بودن 48 تریلیون متر مکعب ذخایر اثبات شده گاز، رتبه اول را در جهان داراست. این رقم چیزی بیش از یک سوم ذخایر گاز جهان است.[4] این میزان امکان دارد با اکتشافات جدید افزایش یابد. ایران بعد از روسیه جایگاه دوم را در این زمینه دارد. این میزان گاز برای روسیه ، فرصتی است تا به وسیله صادرات آن بتواند اقتصاد و جایگاه خود را در معادلات جهانی و به خصوص در معادلات اقتصادی اروپا حفظ و ارتقا دهد.

مهمترین بازار برای گاز روسیه، در غرب اتحادیه اروپا و در شرق کشور چین است – که پیش بینی ها حاکی از آن است که مصرف انرژی این کشور تا سال 2025،  154 درصد رشد نماید[5]-

نکته قابل توجه در صادرات انرژی روسیه به شرق مخالفت آمریکا با این مساله است.آمریکا نمی­خواهد اهرم­های کنترل کننده چین را از دست بدهد. چرا که در نظر آمریکا، چین باید انرژی خود را از طریق دریا و خلیج فارس تامین کند که آمریکا کنترل بیشتری برآن دارد[6].

در حال حاضر اتحادیه اروپا بیش از 25 درصد گاز و در حدود 20 درصد نفت مصرفی خود را از روسیه وارد می­کند. با توجه به کاهش یافتن تولیدات گاز در کشورهای مجارستان، هلند، آلمان، انگلستان و نروژ پیش بینی می­شود که این وابستگی به واردات انرژی بیشتر شود و تا سال 2020 اروپا در حدود 87 درصد انرژی خود را از بیرون اروپا وارد کنند که با توجه به منابع در دسترس و همچنین پیش­بینی کاهش تولیدات کشورهای آفریقایی ، روسیه مهمترین منبع برای تامین این نیاز می­باشد.[7]

 

جایگاه صادرات گاز برای روسیه

همانطور که اشاره شد، روسیه ذخایر فراوان گاز و امکانات مناسب برای تولید و صادرات آن به ویژه به اروپا را دارد. از طرفی در سال 1386 شمسی 67 درصد از درآمدهای صادراتی روسیه از طریق فروش نفت و گاز تامین شده است. که این عدد نشان دهنده میزان وابستگی روسیه به صادرات انرژی برای کسب درآمد و ساختن اقتصاد ضعیف خود است. از طرف دیگر انرژی تنها نیاز اساسی برای اتحادیه اروپاست که می­‌تواند در مواقع مختلف به عنوان اهرم فشاری در مقابل آن استفاده شود. نبود منابع مناسب برای اروپا این مساله را تشدید می­کند. [8]

روسیه خود نیز به این مساله واقف است لذا سیاست­های خود را در جهت هرچه بیشتر وابسته کردن اروپا به گاز صادراتی خود تنظیم کرده است. حضور فعال در بازار انرژی اروپا و خرید سهام شرکت­های اصلی در کشورهای اروپایی در همین جهت است. در سال جاری شرکت گاز پروم روسیه قصد داشت تا 53 درصد سهام شرکت نفت و گاز لهستان را خریداری نماید که با مخالفت اتحادیه اروپا روبه رو گردید.[9]

یکی از مشکلات پیش روی روسیه برای وابسته­‌تر کردن اتحادیه اروپا به گاز خود، مسیر ترانزیتی گاز است. در حال حاضر اوکراین اصلی­‌ترین مسیر ترانزیتی است که روسیه تلاش می­کند با احداث دو خط لوله شمال و جنوب ، مسیرهای ترانزیتی گاز را افزایش دهد، و همچنین با این کار حجم صادرات را نیز بالا برده و حضور جدی­‌تری در بازار اروپا داشته باشد. [10]

البته روسیه نیز از خطر وابسته شده به بازار اروپا نیز نگران است و برای همین سعی در راه‌­ا‌ندازی صادرات انرژی به چین به عنوان یکی از مصرف کنندگان بزرگ انرژی دارد تا از این طریق وابستگی کمتری به بازار اروپا داشته باشد و تنها اروپا باشد که به روسیه وابسته است.

روسیه از دو مساله دیگر نیز نگران است. یکی حوزه خزر و ذخایر انرژی آن و دیگری کشور ایران است ، که دومین دارنده ذخایر گازی جهان و دارای ذخایر قابل توجهی نفت است. برای همین است که یک رویکرد مهم برای روسیه ، رقابت بر سر انتقال انرژی به اروپا با حوزه خزر است که از طریق میسرهای جدید شمال و جنوب [11] در حال انجام است. و دیگری همراهی با آمریکا در کنار گذاشتن ایران از معادلات انرژی منطقه است. یکی از دلایلی که روسیه از تحریم­‌ها علیه ایران حمایت می­کند، خظری است که از بابت حضور داشتن ایران در بازار انرژی اروپا ، احساس می­کند. به خصوص اینکه ایران چه از نظر داشتن ذخایر و چه از نظر مسیر مناسب بودن جهت انتقال انرژی به اروپا ، مزیت­‌های فراوانی دارد.

سیاست اتحادیه اروپا

در طرف دیگر این موضوع اتحادیه اروپایی که قرار دارد که به خوبی به جوانب مختلف وابستگی به گاز روسیه آگاه است. این مساله که روسیه از اهرم انرژی استفاده سیاسی می‌­نماید، زبان‌زد سیاستمداران اروپایی است تا حدی که مدودف از این موضوع گله می­‌کند[12].

همچنین اروپا، از آنجا که تمامی راه­‌های انتقال انرژی از خاک روسیه می­گذرد، اروپا از نظر امنیتی نیز به روسیه وابسته است. منطقی است که به سمت تنوع دادن به مسیرهای انتقال انرژی و منابع آن حرکت نماید.[13]

دو راهبرد کلان اتحادیه اروپا برای کاهش این وابستگی اتخاذ نموده است. یکی افزایش و تنوع بخشی به منابع تامین انرژی و دیگری آزادسازی بازار انرژی اروپا و گذرکردن از توافقات بلند مدت. راهبرد اول که تنوع بخشی به منابع انرژی می­باشد، با پروژه ناباکو و نیز تامین انرژی از شمال آفریقا پیگیری شده است که هر کدام از این دو مورد به دلایلی اطمینان بخش نیستند. منابع انرژی در آفریقا توان رقابت با روسیه را ندارند و از طرفی پیش­‌بینی­‌ها حاکی از کاهش آن نیز می­‌باشد. خط لوله ناباکو که تا سال 2014 قرار است به بهره­‌برداری برسد، از اکنون با مساله عدم صرفه اقتصادی و نیز کمبود منابع گاز برای تامین این خط لوله روبه­‌روست. همچنین خط لوله شمالی که روسیه در تلاش است تا 2014 به بهره­‌برداری برسد، رقیب جدی برای خط لوله ناباکو است.[14]

حوزه خزر نیز از چند نظر برای آمریکا و اروپا اهمیت دارد : یکی نزدیک بودن به اروپا است، دیگری کمک به کاهش وابستگی به انرژی خاورمیانه است. اما انتقال انرژی این حوزه معضل اصلی است. آمریکا نمی­‌خواهد در انتقال انرژی این حوزه ایران و روسیه درگیر باشند. همچنین  ذخایر حوزه خزر در حدود 2/4 کل ذخایر انرژی جهان است که نسبت به ذخایر روسیه و خلیج فارس کم اهمیت است.با این حال در نشست مشترک اتحادیه اروپا و آمریکا در سال 1996 به این نتیجه رسیدند که توسعه ذخایر این حوزه نیازمند راه­‌های دسترسی مطمئن به بازارهای جهانی است.[15]

تامین انرژی اروپا از حوزه خزر نیز مشکلات خاص خود را دارد که به سه دسته تقسیم می­شوند :

1-      مشکلات سیاسی:  دخالت قدرت­‌های فرامنطقه­‌ای مانند آمریکا، تلاش روسیه برای وابسته نگه داشتن کشورهای منطقه، رقابت میان ایران و ترکیه برای حضور در خط مسیر لوله؛ اینها همه سبب کند شدن و بالا رفتن هزینه­‌ها انتقال انرژی شود.

2-      موانع امنیتی : اختلافات و منازعات منطقه­ای، بحران میان آذربایجان و ارمنستان، خطرات نواحی کردنشین در ترکیه

3-      مشکلات حقوقی : سه مانع وجود دارد که عبارت است از دسترسی به منابع معدنی،ماهیگیری ؛ دسترسی به آبهای آزاد از طریق رود ولگا که برای کشورهای منطقه حایز اهمیت است، دریاچه بودن خزر و مناسبات حاکم برآن[16]

 

جمع بندی

با بررسی اجمالی که صورت گرفت، نقش صادرات گاز برای روسیه و نیز برای اتحادیه اروپا به عنوان اصلی­ترین بازار مصرف آن بیان گردید. با بررسی عملکرد روسیه در مسایل مربوط به صادرات انرژی این نکته را می­‌توان فهمید که روسیه نیز مانند آمریکا امنیت انرژی را در مسایل راهبردی خود می­‌داند، و به هیچ وجه حاضر به کوتاه آمدن در این موضوع نیست. تلاش برای بیرون نگه داشتن ایران از صحنه بازار انرژی نیز درهمین راستا است. روسیه با پیوند زدن نیاز روزافزون اروپا به انرژی و منابع انرژی  خود ، به نوعی امنیت خود را با آینده اقتصادی اروپا پیوند زده است. لذا هرگونه خطری که روسیه را تهدید نماید به واسطه اروپا را تهدید کرده است.

در این بین اگر جمهوری اسلامی ایران بتواند با یک دیپلماسی انرژی فعال، انرژی حوزه خزر را خریداری نماید، و از نظر اقتصادی کشورهای منطقه را به این کار متقاعد نماید، نقش پررنگ­تری در معادلات انرژی منطقه ایفا خواهد کرد. گزینه دیگر پیش­روی ایران، همکاری با روسیه است که این گزینه زیاد مطمئن نخواهد بود چرا که روسیه سابقه خوبی در این زمینه ندارد.

 

پی نوشتها



[1]  -“آمریکا و مسئله انرژی.” بخش 3 در آمریکا و قرن بیست و یکم, با ترجمه فرهاد عطایی و محمد رضا اقارب پرست, 117-120. تهران.ص117

[2]  - موسوی شفایی, مسعود. “ابعاد و پیامدهای پایان عصر نفت.” (فصلنامه بین المللی روابط خارجی) 6 (1389): 209-227 ص220

[3] -همان، ص118

-[4] مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام

http://www.csr.ir/departments.aspx?lng=fa&abtid=07&&depid=44&semid=125

[5] -عطایی ، همان 120

[6] - امیر احمدیان, بهرام. “نفت و امنیت در قفقاز.” فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز, زمستان 1385: 5-32، ص 13

[8] - به طور دقیق­تر می­توان گفت تا پایان 2004، شرکت دولتی گازپروم روسیه تنها عرضه‌کننده گاز به کشورهای بوسنی و هرزگوین، استونی و اسلواکی بوده است. همچنین 97 درصد گاز بلغارستان، 89 درصد گاز مجارستان، 86 درصد گاز لهستان، نزدیک به 75 درصد گاز جمهوری چک، 67 درصد گاز ترکیه، 65 درصد گاز اتریش، حدود 40 درصد گاز رومانی، 36 درصد گاز آلمان، 27 درصد گاز ایتالیا و 25 درصد گاز مورد نیاز فرانسه از سوی گازپروم تامین می‌شد. (همان)

[11] -North Stream & South Stream

[13] - زرگر, افشین. “منازعات منطقه ای در آسیای مرکزی و قفقاز و تاثیر آن بر امنیت انتقال انرژی.” فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز, 1386: 99-140.ص103

[15] -امیر احمدیان,همان ص126

[16]  زرگر, همان، صص102-105

درباره وبلاگ

جمله معروفی است: انقلاب ما برای صدور منتظر ویزا نمی ماند.
در اینجا سعی می کنیم محملی باشیم برای صحبت درباره ویزای صدور انقلاب.
مدیر وبلاگ : مسعود براتی

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان